Afgelopen week was het Week van de Alfabetisering. Ik hoorde hier voor het eerst van toen de film the Reader op het filmfestival in Breda werd vertoond. Maar voordat we hem konden zien, was er eerst een speech van H.K.H. Prinses Laurentien. Sindsdien valt het me op als het over analfabetisme gaat. In Nederland zijn er ongeveer anderhalf miljoen mensen die moeite hebben met lezen en schrijven: Dat is ongeveer 13 procent van de volwassen bevolking. Ongelooflijk hoog. Er wordt tegenwoordig verschil gemaakt tussen laaggeletterd en analfabetisme. De laatste kan helemaal niet lezen of schrijven omdat hij het nooit geleerd heeft. De eerste heeft wel les gehad maar is toch niet in staat te lezen, te schrijven en dus zich te ontwikkelen.

Er zijn verschillende redenen waarom iemand laaggeletterd is. Maar de ergste reden moet zijn dat je het ooit wel kon, maar het kwijtgeraakt bent. Het is voor mij haast onmogelijk voor te stellen, maar er zijn mensen die niet of zelden iets lezen of schrijven en daarom op gegeven moment het ook niet meer kunnen.

Zelfs nu het probleem bekend is, blijkt dat een groot deel van de huidige generatie niet goed genoeg leert lezen en schrijven om zichzelf zelfstandig te kunnen redden. Volgens het Onderwijsverslag uit 2003/2004 van de Inspectie van het Onderwijs, ligt dit percentage rond de 7% voor schoolverlaters. Het is mij niet duidelijk of dit getal sindsdien gestegen of gedaald is.

Ik denk dat laaggeletterd zijn steeds moeilijker wordt om mee te leven, want we moeten steeds zelfredzamer worden: Informatie vinden we met google, een treinkaartje kopen we uit een automaat en sommige klantenservices zijn alleen nog per e-mail te bereiken. Niet kunnen lezen en schrijven maakt het heel moeilijk om een fijn en makkelijk leven te hebben.

En ook als het aankomt op het vinden van een baan is het haast onmogelijk dit alleen te doen door te praten: Je moet een CV inleveren om achter de kassa te zitten bij een supermarkt, je moet een formulier invullen om te werken bij een fastfood keten en zelfs (uiteraard) bij het UWV wordt veel gewerkt met keuze menu’s en formulieren.

En dit is logisch natuurlijk, er zijn nagenoeg geen banen meer waarin je niet hoeft te lezen: Roosters worden doorgemaild, veiligheidsvoorschriften worden op posters uitgelegd en het is belangrijk om te blijven ontwikkelen dus iedere twee jaar moet je ‘op cursus’!

Geen baan betekent weinig geld, weinig geld betekent weinig mogelijkheden en daarom snap ik wel dat mensen hun lees- en schrijfvaardigheden uiteindelijk kwijt kunnen raken. Als je niet werkt hoef je niet te lezen en er is waarschijnlijk geen geld voor een krant, bibliotheek of cursus. Maar hierdoor komen mensen wel steeds meer in een sociaal isolement. Gelukkig, en daarom schrijf ik dit ook, wordt er heel hard gewerkt om het aantal laaggeletterden naar beneden te brengen. En omdat het zeer onwaarschijnlijk is dat een laaggeletterd iemand dit leest, is het aan jou om een keer goed om je heen te kijken of er niet een collega of een kennis in jouw buurt ongeletterd zou kunnen zijn. Iemand die laaggeletterd is, kan vaak negatief zijn over dingen die veranderen, vraagt vaak om (dezelfde) uitleg, heeft moeite met roosters of ontwijkt bijvoorbeeld het invullen van formulieren. Misschien kan je hem of haar helpen, er is een telefoonnummer dat dag en nacht bereikbaar is: 0800 023 44 44, speciaal voor laaggeletterden.